dinsdag 30 december 2014

Over populaire voornamen en het Kevinisme

Alejandro Tauber en Ruben Kuiper analyseren in een kort artikel op de website Motherboard de ontwikkeling van de populairste jongens- en meisjesnamen per provincie, vanaf 1980 tot heden. Daarin wijzen ze o.a. op het zogenaamde 'Kevinisme', een soort besmettelijke aandoening waarbij de voornaam Kevin zich vanaf 1986 vanuit Limburg (na een periode van alleenheerschappij van Roy) als een olievlek over het land verspreidt. Tevens stellen ze vast dat nieuwe hype-namen opvallend vaak in Limburg het eerst voet aan de grond krijgen. Het artikel is geïllustreerd met een paar gif-afbeeldingen die als een soort timelapse laten zien hoe de populairste voornamen vanaf 1980 veranderen.

Via @Vernoeming

woensdag 26 november 2014

Wees er snel bij en geef een dubbele naam cadeau...

De nieuwe Namenwet van België, die op 25 februari 2014 werd aangenomen en op 1 juli in werking is getreden, leidt bij onze zuiderburen tot een dubbelenamenfestival. Ouders hebben sindsdien het recht om hun kinderen een combinatie van de achternamen van beide ouders mee te geven. Daarover berichtten wij al eerder op deze plek.

Nu hebben niet alleen pasgeborenen recht op een dubbele familienaam. Ook de achternaam van kinderen die geboren werden voor de inwerkingtreding van de wet op 1 juni 2014 kan worden aangepast. Het betreft een overgangsmaatregel waarvan tot 31 mei 2015 gebruik kan worden gemaakt. In de krant De Morgen werd vandaag bericht over onderzoeksrechter Philippe van Linthout uit Mechelen die zijn drie zonen met beroep op die overgangsmaatregel een dubbele naam cadeau gaf: "Als cadeau voor mijn vrouw omdat we vijftien jaar getrouwd zijn".
Zijn zonen gaan nu door het leven met de achternaam van Linthout Muller. We zijn benieuwd of het na dit nieuws voor 31 mei 2015 nog druk gaat worden op de Belgische gemeentehuizen...

(Met dank aan Otto van de Meij - @ArchiefHist - voor de tip.)

woensdag 19 november 2014

Arthur Schrijnemakers: Codex Nederlands-Limburgse Toponiemen

Kloeke en hechte toponymie is van de hand van enkele gepensioneerde heren. Zo kan de plaatsnaamkunde in Nederland tegenwoordig helaas samenvattend worden teruggebracht tot een trieste constatering.
Alsof de toponymie slechts een hobby in vrije tijd kan zijn in plaats van een wetenschappelijke discipline die de historische taalkunde en geografie samenbrengt. Een gezonde vrijetijdsbesteding is het kennelijk wel, want je kunt er oud mee worden. Alle respect voor de nijvere senioren. Bijzonder veel respect verdient de Limburger Arthur (M.J.H.A.) Schrijnemakers die tot op hoge leeftijd aan zijn artikelreeksen heeft gewerkt en dan nu op zijn 97ste mocht toezien hoe zijn werk bij elkaar werd gebracht in een boek van 951 bladzijden. Te meer daar hij al sinds 1952 in Amerika woont waar hij carrière maakte als professor filosofie (!). Zijn trouw aan Geleen en Limburg blijkt evenwel aan de vele historische en naamkundige artikelen die hij geschreven heeft, waarvoor hij toch honderden voor hem moeilijk toegankelijke bronnen heeft geraadpleegd.
Volgens opgave in het naamkundige documentatiesysteem van het Meertens Instituut schreef hij in 1962 de eerste aflevering van zijn ‘Limburgse toponymie’ in Veldeke (Tijdschrift voor Limburgse volkscultuur), waarin later de reeks ‘Nederlands-Limburgse nederzettingsnamen’ werd gepubliceerd. Verder schreef hij zijn artikelen in regionaal-historische periodieken als De Maasgouw (Tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde), het Historisch Jaarboek voor het Land van Zwentibold, het Jaarboek van de Heemkunde Vereniging Maas- en Swalmdal, het Jaarboek Heemkundevereniging Roerstreek en in een stadsgeschiedenisboek als Geleen door de eeuwen heen. Zijn eerste artikel in Naamkunde dateert uit 1972: 'Orthografie en localisatie van plaatsnamen'. In de laatste jaargang voor het vakblad ter ziele ging (jaargang 36, 2005-2006) stonden nog twee artikelen van Arthur Schrijnemakers: ‘De invloed van ontbossing op de toponymie van Nederlands Limburg en naaste omgeving’ en ‘Het Aduatuca- of Atuatuca-probleem’. Zijn licht scheen vanuit New York over heel Limburg tot diep in de historische grond.

Vóór het boek, waarin nagenoeg al Schrijnemakers’ Limburgse toponymie tot zijn levenswerk gecumuleerd is, onlangs kon worden gemaakt en gepresenteerd (in de naar hem genoemde Schrijnemakerszaal in de Biesenhof te Geleen), werd er jarenlang mee geleurd. In de eerste plaats is het dan ook de verdienste van Wim Ortjens en zijn kompanen van de Stichting Cultuurhistorische Uitgaven Geleen (SCHUG), die de waarde ervan onderkenden en bleven proberen om fondsen te werven voor Schrijnemakers’ bulk. De ‘Lijst van deelnemers’ telt 77 geldschieters die van 75,- tot 400,- euro en meer hebben bijgedragen. Het dikke naslagwerk dat treffend als Codex is betiteld, is in een oplage van 200 gedrukt.
Het was ook van groot belang dat er in de persoon van Michiel de Vaan, assistent-professor in de Vergelijkende Indo-Europese Taalwetenschap, de Historische Taalkunde en Dialectologie aan de Universiteit van Leiden en tevens voorzitter van de Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde, een deskundige gevonden werd die op adequate wijze de redactie op zich kon nemen. De Vaan heeft de behandelde namen met gangbare dialectvormen aangevuld en hij heeft deze in fonetisch schrift omgezet. In een heldere inleiding verschaft hij de lezer in het kort de toponymische basis-informatie.

Dat Schrijnemakers ter dege bestudeerd heeft wat voorgangers over namen geschreven hebben, blijkt uit het uitgebreide hoofdstuk over ‘Nederlands-Limburgse toponymisten’, te beginnen bij de priester Jocundus in de elfde eeuw. In de volgende hoofdstukken worden de nederzettingsnamen per regio in alfabetische volgorde behandeld. Sommige namen nemen meerdere bladzijden in beslag.

Schrijnemakers, M.J.H.A. (Arthur)
Codex Nederlands-Limburgse toponiemen. 1160 nederzettingsnamen, 1425 bronnen.
Geleen, Stichting Cultuur-Historische Uitgaven Geleen, 2014, 951 p.
Met een inleiding (p. 5-10) van Michiel de Vaan.
ISBN 9789491118104

donderdag 30 oktober 2014

Hoe voornamen leuk zijn

Vandaag verschijnt "Wie noemt zijn kind nou Chardonnay?" van Maarten van der Meer. Een boek over de opmerkelijke voornamen die de maker van de weblog Vernoeming.nl bij elkaar gesprokkeld heeft.

Het antwoord op de vraag in de titel zal zijn dat niemand zijn kind meer Chardonnay noemt, nu de naam in het boek op de hak wordt genomen. Of zullen nieuwe ouders zich door deze aandacht voor bijzondere creaties juist laten stimuleren om voor hun baby ook een aparte naam te bedenken? Zo ja, weet wel dat de kans groot is dat Maarten van der Meer erachter komt en de naam eruit licht zodat het een schaamnaam wordt!

In zijn boek geeft Maarten van der Meer weer hoe voornaamkeuze afhankelijk is van sociale klasse, zoals ondermeer blijkt uit het onderzoeksresultaten die Doreen Gerritzen, Emma van Nifterick en Gerrit Bloothooft in de afgelopen jaren gepubliceerd hebben. Het laat maar weer eens zien hoe interessant dit socio-onomastische onderzoek is, en hoe spijtig het is dat het Meertens Instituut achter de naamkunde een punt heeft gezet.

Overgenomen van bol.com:
Maarten van der Meer schrijft dagelijks over opmerkelijke voornamen op het razend populaire weblog Vernoeming.nl. Heet iemand Yvonne of Ronald? Grote kans dat diegene een vijftiger is. Samantha en Melissa zijn tokkies en Sophie en Charlotte spelen hockey. Onze voornamen verraden veel over wie we zijn en waar we vandaan komen.
In Wie noemt zijn kind nou Chardonnay? gaat Van der Meer aan de hand van vele vermakelijke anekdotes in op de herkomst van onze voornamen. Nu vernoemen niet meer gebruikelijk is, geven ouders hun kind bij voorkeur een originele naam als Uniek, Femque of Chardonnay. Met speelse verbazing schrijft Van der Meer over de nieuwste namentrends, celebritynamen en schaamnamen.

Maarten van der Meer is vaste columnist van het CBG-kwartaalblad Gen.magazine.

maandag 15 september 2014

Interactieve voornamen-app Rotterdam

Hoe ziet Rotterdam er uit als je kijkt naar de namen van de mensen die er wonen? Datavisualist Lotte Bijl bracht het met een interactieve app in beeld voor het tijdschrift Vers Beton: Voornamen in Rotterdam.



Het levert leuk 'speelgoed' op. Hoe is vaak komt je eigen naam voor in de verschillende wijken? Wat zuijn de populairste namen?
Via de tijdbalk kun je bijv. zien hoe in bepaalde wijken de naam Johannes / Jan aan populariteit inboet en Mohammed / Mohamed opkomt.

De data voor de app zijn afkomstig van de Nederlandse VoornamenBank van het Meertens Instituut.

vrijdag 29 augustus 2014

Familienamen in Duitsland

Naamkunde is als Namenforschung in Duitsland een fundamentele wetenschap. Zeer voortvarend en uiterst conscientieus heeft een team van onderzoekers in de afgelopen jaren aan de Akademie für Wissenschaften in Mainz aan de samenstelling van een familienamenatlas gewerkt - der Deutscher Familiennamenatlas (DFA) -, waarvan er tussen 2009 en 2013 vier banden verschenen zijn van gemiddeld 900 bladzijden per deel; twee delen zullen nog volgen. Hieronder vindt u de afzonderlijke thema's in de titelbeschrijvingen.


Om het naamkundig onderzoek in Mainz beter te kunnen presenteren heeft men nu online een namenportaal geconstrueerd: www.namenforschung.net. De belangstellende wordt geïnformeerd over diverse naamkundige activiteiten. Niet alleen wordt men met de DFA vertrouwd gemaakt, maar ook wordt de DFD geïntroduceerd: das Digitale Familiennamenwörterbuch Deutschlands. Men gaat in Duitsland uit van een namenvoorraad van 800.000 verschillende namen. Het DFD-corpus betreft de namen die minstens 10x vermeld worden in een bestand van telefoonabonnées uit 2005. In 2015 hoopt men het woordenboek met 2000 artikelen beschikbaar te stellen.

De betekenis van Duitse familienamen kan momenteel worden opgezocht in het naslagwerk Duden Familiennamen (Herkunft und Bedeutung von 20000 Nachnamen), samengesteld door Rosa en Volker Kohlheim. De dure delen van de DFA zullen in Nederland moeilijk raadpleegbaar zijn. Wie evenwel een naam op een verspreidingskaart in Duitsland wil zien kan gebruik maken van: http://www.verwandt.de/karten/


Bochenek, Christian & Kathrin Dräger; herausgegeben von Konrad Kunze & Damaris Nübling
Deutscher Familiennamenatlas. Band 1: Graphematik / Phonologie der Familiennamen I: Vokalismus.
Berlin / New York, De Gruyter.
2009, lxxxvi, 833 p.
ISBN 9783110186253

Dammel, Antje, Kathrin Dräger, Rita Heuser & Mirjam Schmuck; herausgegeben von Konrad Kunze & Damaris Nübling
Deutscher Familiennamenatlas. Band 2: Graphematik / Phonologie der Familiennamen II: Konsonantismus.
Berlin / New York, De Gruyter.
2011, xxxvii, 903 p.
ISBN 978 3 11 022979

Deutscher Familiennamenatlas / hrsg. von Konrad Kunze, Damaris Nübling. - Berlin [etc.] : De Gruyter, 2009-.... - Bd. 1-.... ; 25 cm
Bd. 3: Morphologie der Familiennamen / von Fabian Fahlbusch ... [et al.]. - 2012. - xxxvii, 785 p. : tab., krt. - ISBN 978 3 11 027833 0

Bochenek, Christian, Kathrin Dräger, Fabian Fahlbusch & Jessica Nowak; herausgegeben von Konrad Kunze & Damaris Nübling
Deutscher Familiennamenatlas. Band 4: Familiennamen nach Herkunft und Wohnstätte.
Berlin / New York, De Gruyter.
2013, xliii + 1007 p.
ISBN 978 3 11 029059 2

maandag 4 augustus 2014

Mannennamen in popsongs in Amerikaanse hitparade beginnen met een J

Het Amerikaanse online-tijdschrift Slate onderzocht de frequentie van voornamen in popsongs in de Amerikaanse hitparade vanaf 1960. Bij de mannennamen is de beginletter J favoriet met maar liefst 40%, door de namen John(ny), Joe, Jack, Jimmy, James en ... Jesus. Denk aan Johnny B. Goode van Chuck Berry, Jumping Jack Flash van the Rolling Stones en Hey Joe van Jimy Hendrix.

Bij de vrouwen draait het om de M door Maria, Marie en Mary.

Via Onze Taal

Website over Belgische familienamen vernieuwd

De Belgische website familienaam.be is vernieuwd met de steun van de Universität zu Köln en Familiekunde Vlaanderen.
De site is uitgebreid met de familienamen uit 2008, waar tot voor kort alleen de familienamen uit 1998 raadpleegbaar waren. Middels een cartografische tool ziet de bezoeker welke namen waar in België voorkwamen in de betreffende jaren. In de nieuwe versie van de website is de cartografische tool verfijnd: De bezoeker kan zelf de presentatiekleur kiezen en in- en uitzoomen.



Er zijn twee presentatievormen: de absolute frequentie toont per gemeente het aantal personen met de gezochte familienaam; de relatieve frequentie stelt  voor hoeveel personen in verhouding tot het totale inwoneraantal van die gemeente de naam in kwestie dragen.
Achter de link ‘Alles over familienamen’ vindt men achtergrondinformatie over de familienaamgeving in het Nederlandse taalgebied.

Let op, het zoekprogramma van de website heeft één onhebbelijkheid: het is hoofdlettergevoelig. Een zoekopdracht op "jansen" geeft geen hits, maar wanneer je het opnieuw probeert met "Jansen" is het wel raak.

donderdag 3 april 2014

Toplijsten van de Nederlandse Voornamenbank 1880-2013

De Nederlandse Voornamenbank van het Meertensinstituut geeft informatie over voornamen in Nederland sinds 1880: populariteit, spreiding en verklaring. De gegevens zijn afkostig uit de Gemeentelijke Basisadministratie en van de Sociale Verzekeringsbank.



Met de Populariteitslijsten stelt de Nederlandse Voornamenbank een nieuwe functionaliteit ter beschikking. Per gemeente of per regio kan voor elk jaar sinds 1880 gekeken worden welke namen het meest voorkwamen in de vorm van toplijsten. Erg boeiend om eens een tijdje mee te spelen. Hoe bijzonder was de voornaam van je grootmoeder in haar geboortejaar in haar geboortestreek? Gingen haar ouders met de 'heersende mode' mee, of is ze misschien toch vernoemd naar die ene oudtante?

woensdag 26 februari 2014

Nieuwe namenwet in België leidt tot stress ....

Op 25 februari 2014 is het Belgische federale parlement het eens geworden over een nieuwe namenwet. Volgens de nieuwe wet kunnen ouders hun kinderen een dubbele achternaam geven, bestaande uit de achternaam van de vader en de achternaam van de moeder. Voorwaarde is wel dat alle kinderen uit hetzelfde gezin dezelfde achternaam gaan voeren.

Interessant wordt het dan in de volgende generaties, wanneer twee mensen met ieder een dubbele achternaam samen kinderen krijgen. Want de beide dubbele achternamen kunnen niet worden gecombineerd tot een vierdubbele achternaam. Er moet dan gekozen worden welke twee namen men laat vervallen. (Drie namen laten vallen mag volgens de nieuwe wet niet...)
Dat brengt keuzestress, want er zijn dan maar liefst 10 mogelijkheden.

We citeren hier uit een artikel in De Morgen van 25 februari 2014:
Concreet zou een kind van Jan Janssens-Wouters en Petra Peeters-Maes volgende tien achternamen kunnen krijgen:

1: Janssens-Wouters
2: Peeters-Maes
3: Janssens-Peeters
4: Janssens-Maes
5: Wouters-Peeters
6: Wouters-Maes
7: Peeters-Janssens
8: Peeters-Wouters
9: Maes-Janssens
10: Maes-Wouters

Voor de toekomstige genealogen wordt het er natuurlijk niet overzichtelijker op. Reden voor Familiekunde Vlaanderen om een formeel standpunt in te nemen:  Familiekunde Vlaanderen pleit voor één familienaam per individu, hetzij van de vader, hetzij van de moeder. Zie de website.
E.e.a. leidt tot verhitte discussies en een stroom van artikelen. Hier een klein voorbeeldje. (Tip @Familiekunde)

Wie wil weten hoe het elders in Europa is gesteld met het naamrecht kan terecht bij dit rapport van de Rijksoverheid: Naamrecht in vergelijkend perspectief: een quick scan. (Tip vernoeming.nl)

Zie voor het hele artikel in De Morgen deze link

dinsdag 11 februari 2014

Populariteit van de voornamen Lourdes en Bernadette

Op 11 februari 1858 zag Bernadette Soubirous (1844-1879) de eerste Mariaverschijning in een grot bij Lourdes. Bernadette werd in 1933 heilig verklaard. 
Vanaf dat moment neemt de populariteit van de meisjesnaam Bernadette toe. (Bron: Voornamenbank)


De meisjesnaam Lourdes werd in Nederland pas populair nadat zangeres Madonna in 1996 haar dochter Lourdes doopte. (Bron: Voornamenbank)


Als referentie nog de, overigens enorm afnemende,  populariteit van de meisjesnaam Maria. (Bron: Voornamenbank)


Leuke databank dus, de Nederlandse Voornamenbank van het Meertens Instituut. 

dinsdag 14 januari 2014

De populairste kindernamen van 2013 volgens de SVB

De Sociale VerzekeringsBank heeft weer bekend gemaakt wat het afgelopen jaar in Nederland de populairste kindernamen waren. De SVB is daarvan altijd als eerste in detail op de hoogte omdat bij de SVB de aanvragen voor kinderbijslag binnenkomen. 

In 2013 vormden bij jongens Sem, Levi en Bram de top 3. De top 10 is redelijk stabiel. Exit uit de top 10 voor Tim en Thijs, nieuw zijn  Jesse en Finn.  

Bij de meisjes bestaat de top 3 uit  Tess, Sophie en Julia. Bij de meisjes zijn er wat meer verschuivingen in de top 10. Exit Isa, Saar, Eva en Anna. Nieuw zijn Zoë, Sara, Fenna en Mila.  




De SVB geeft ook nog steeds de lijsten van 2012, 2011, 2010, 2009 en 2008.