donderdag 17 januari 2013

Een unieke voornaam: Migitima

In het het vierde nummer (p. 85-88) van jaargang 2012 van tijdschrift Gens Germana van de Werkgroep Genealogisch Onderzoek Duitsland (WGOD) staat een leuk artikel van André Schröder met de titel Een unieke doopnaam.
Het gaat over Josepha van den Berg, die 19 januari 1810  in Veur gedoopt werd als "Josepha, illigitima, p. Joseph van den Berg, m.: Alida Schutte".
Toen ze bij haar huwelijk een doopactie moest overleggen werd "Josepha, illigitima" door de kopiist verbasterd tot Josepha Migitima. Een unieke voornaam inderdaad. Bij latere gelegenheden werd Migitima weer verbasterd tot de al even unieke Gemitema en Genetina.
Een foutje komt nooit alleen...

Namen van migranten in het Jaarboek CBG

Over grenzen / Crossing bounderies / Au-delà des frontières luidt titel en thema van het Jaarboek van het Centraal Bureau voor Genealogie van 2012. Daarin is ook een aantal artikelen  over de namen van immigranten opgenomen. Leendert Brouwer vat daarin samen hoe achternamen van elders door de eeuwen heen in ons namencorpus een plaats hebben gekregen. Enkele auteurs van de CBG-serie Voorouders van verre hebben vervolgens een stukje geschreven over de namen uit Suriname, de Antillen, China en de Molukken.
Behalve in het jaarboek, dat u mogelijk als Vriend van het CBG heeft ontvangen, kunt u deze artikelen nu via internet op uw beeldscherm lezen: Buitenlandse namen in Nederland - Jaarboek CBG 2012.
  • Leendert Brouwer: Namen van buitenlanders in ons binnenland.
  • Jean Jacques Vrij: Namen uit Suriname.
  • Christel Monsanto: Antilliaanse namen.
  • Kees Kuiken: Van Chens en Chans tot poldermans. Chinese namen in het Nederlands en Nederlandse namen in het Chinees.
  • Ron Habiboe: De herkomst van Molukkers en hun namen in Nederland.

dinsdag 15 januari 2013

Merknamen: Names in the Economy (NitE)

In 2009 werd door het Meertens Instituut in Amsterdam een internationaal congres over merknamen georganiseerd: Names in the Economy (NitE). Deze succesvolle bijeenkomst van specialisten op dit gebied werd voor de derde maal gehouden om te voldoen aan de groeiende behoefte van wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven om uitgebreid met elkaar van gedachten te wisselen.

Onder redactie van de organisatoren Reina Boerrigter en Harm Nijboer is nu een aantal lezingen gebundeld:
Names as Language and Capital. Proceedings Names in the Economy III (2012). Beschikbaar via de website van het congres.



Omdat iedereen dagelijks met merknamen te maken heeft, of aan de invloed van merknamen onderworpen wordt, moet u ook nu de verleiding niet weerstaan: U heeft bijvoorbeeld vast altijd al eens willen lezen over ‘brand differentiation’ - hoe en waarom multinationals hetzelfde product onder verschillende namen verkopen. Of hoe cosmeticabedrijven met hun productnamen aan uw lifestyle tegemoet komen en ‘m vorm geven. Hoe ingenieus worden wij als consumenten benaderd: “at first sight cosmetic brands seem to be zealous advocates of individuality. A second look, however, reveals that they are clearly differentiated along social categories and especially gender lines ...”
Hoe belangrijk is de symboliek van een naam! Marketeers weten ervan en spelen hun troeven uit!

Meertens Instituut & naamkunde

Hoewel er veel publieke belangstelling is voor verschillende aspecten van eigennamen (betekenis, popularitiet, connotatie, verspreiding, herkomst), is de wetenschappelijke aandacht voor naamkunde in Nederland gering.
Ook aan het Meertens Instituut voor Nederlandse taal en cultuur, dat in het verleden het Instituut voor Volkskunde, Dialectologie en Naamkunde heette, zijn inmiddels geen onderzoekers meer verbonden die een naamkundige taakstelling hebben.
De Nederlandse Familienamenbank is aan het Centraal Bureau voor Genealogie overgedragen en er is sprake van dat ook het beheer van de Nederlandse Voornamenbank door het CBG wordt overgenomen. De vraag is nu: wat gaat er met de resterende namencollecties gebeuren, zoals de verzameling veldnamen en het documentatiesysteem Namen en Naamkunde in Nederland (NNN) met de literatuurcollectie die hierin wordt ontsloten?
Onlangs is het Onderzoeksplan 2013-2018 uitgekomen onder de titel Crossing Boundaries 2012-2018 en daarin wordt in de agenda een “reconsideration of the Institute’s role with respect to onomastics” aangekondigd.

De problematiek omtrent naamkunde (= onomastics) wordt als volgt verwoord:
“The documentation which the Meertens Institute harbours in the area of christian names, family names and place names (field names among others) remains a difficult point. The Meertens Institute has - on quality grounds and after evaluation by a (partly external) committee - terminated research in the area of onomastics. Also outside the Institute there is no or hardly any research in the Dutch research community that justifies substantial investments in the documentation of the study of names. The question is now what should happen to the Institute’s extensive documentation store on the study of names and consonant activities in the area of documentation. The Meertens Institute has been entrusted with tasks in the study of names since 1948. The fact that research on names is being terminated might be an inducement to also terminate related documentation tasks, in line with the Institute’s general policy that documentation should be linked to current or future research.
As of 2012 the Dutch Family Name Bank has been transferred to the Central Bureau of Genealogy (CBG) in The Hague, for the first 5 years as a joint enterprise with the Meertens Institute; after that, the CBG will take over. In the coming period it will be investigated what we should do with other documentation in this field. A discussion on the transfer of the Dutch Christian Name Bank to the CBG has been started. This point clearly demonstrates that the main objective of the Meertens Institute lies in its research activities: although the name banks are among the most popular parts of the website, the Institute is in the process of transferring these documentative data banks to other organizations, on the condition that the documentation of relevant data is being continued by the owners.”
Hans Bennis: Crossing Boundaries. Research plan 2013-2018 Meertens Institute, p. 100.

vrijdag 11 januari 2013

Populairste kindernamen van 2012

Emma en Daan stonden ook in 2012 weer bovenaan de lijst met meest voorkomende namen voor nieuwgeborenen. Bij de jongens stond Bram op plaats twee, gevolgd door Sem, Lucas en Milan. Bij de meisjes werden de plaatsen twee t/m vijf bezet door Sophie, Julia, Anna en Lisa. 

Bron is de jaarlijkse opgave van de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De SVB is verantwoordelijk voor de uitbetaling van de kinderbijslag en daardoor goed op de hoogte van de namen van de pasgeborenen. 

SVB biedt ook de volledige lijst van jongensnamen op volgorde van populariteit en alfabetisch
Idem voor meisjesnamen op volgorde van populariteit en alfabetisch.

Onder de namen die slechts één keer voorkwamen vinden we gedenkwaardige namen als Rehab, Peace, Sappho, Sharia, Adolf, Arafat, Osama, Eros en Beckham...

De toplijsten van de laatste drie jaar waren als volgt:


Jongensnamen Meisjesnamen

2012 2011 2010 2012 2011 2010
1 Daan Daan Sem Emma Emma Sophie
2 Bram Sem Lucas Sophie Julia Julia
3 Sem Milan Milan Julia Sophie Emma
4 Lucas Levi Daan Anna Lotte Lotte
5 Milan Luuk Jayden Lisa Isa Eva
6 Levi Lucas Tim Isa Lisa Lisa
7 Luuk Jayden Levi Eva Saar Lieke
8 Thijs Thomas Thomas Saar Lieke Sanne
9 Jayden Stijn Thijs Lotte Eva Noa
10 Tim Jesse Jesse Tess Anna Anna
11 Finn Finn Luuk Lynn Sara Isa
12 Stijn Ruben Stijn Fleur Fleur Fleur
13 Thomas Tim Ruben Sara Sanne Lynn
14 Lars Thijs Lars Lieke Tess Tess
15 Ruben Lars Finn Noa Lynn Sara
16 Jesse Bram Bram Fenna Noa Roos
17 Noah Julian Julian Sarah Jasmijn Anne
18 Julian Mees Mees Mila Roos Maud
19 Max Liam Sven Sanne Sarah Jasmijn
20 Liam Sven Max Roos Maud Femke

dinsdag 8 januari 2013

Wijzigen van voornamen

Sinds 17 mei 2011 (loi n° 2011-525 du 17 mai 2011) is het in Frankrijk bij wet mogelijk om door tussenkomst van een rechter je voornaam te laten veranderen door de volgorde van je (meerdere) voornamen te herzien. Tot die tijd was dat niet mogelijk en kon je alleen, wanneer je er meerdere had, een voornaam laten vervallen.Voor genealogen betekent dit een nieuwe realiteit om rekening mee te houden. Jean François Leblanc is nu misschien toch dezelfde als François Jean Leblanc. Zie de website van Baptiste Coulmont


Logische vraag die zich vervolgens opdringt: hoe zit dit in Nederland?
In Nederland kun je al langer je voornaam laten wijzigen. Je kunt zelfs een héél nieuwe naam laten registreren. Een verzoek daartoe moet via een advocaat worden ingediend bij de rechtbank. De wet voorziet in een drietal redenen die daartoe kunnen worden aangevoerd:
  • de voornaam is bij de aangifte onjuist opgegeven
  • uw voornaam is niet meer passend, omdat u een geslachtswijziging heeft ondergaan
  • u vindt uw naam lelijk
Zie website Judex.nl voor meer informatie over de Nederlandse praktijk.
Daar kun je ook alles lezen over voorwaarden en procedure om te komen tot wijziging van je achternaam.

Een andere naamkwestie die het verdient om in dit verband genoemd te worden is die van het gebruik van de achternaam van je partner of je ex-partner. In de praktijk komt het er op neer dat je naar keuze je eigen naam kunt voeren, de naam van je (ex-)partner of beide in combinatie (in willekeurige volgorde).
Jansen gehuwd met De Buin kan zich bedienen van de volgende achternamen:
  • Jansen
  • De Bruin
  • Jansen - De Bruin
  • De Bruin - Jansen
Zie ook daarvoor de website Judex.nl

Dit artikel werk eerder gepubliceerd op 17 juni 2011 in Methodiek dossier@CBG

maandag 7 januari 2013

Plaatsnamen en herkomstonderzoek

Bij genealogisch onderzoek stuit je regelmatig op plaatsnamen (toponiemen) waarvan je in eerste instantie geen flauw idee hebt waar je ze moet zoeken. Of je denkt het wel te weten en komt er later achter dat je er helemaal naast zat. 
Net als bij familienamen zijn ook plaatsnamen niet onveranderlijk. De spelling wijzigt in de loop van de eeuwen en soms krijgen plaatsen zelfs een nieuwe naam. Denk maar eens aan plaatsen in Oost-Europa die onder de communisten werden genoemd naar vaderlandse helden en later weer hun oorspronkelijke naam terug kregen. Zoals Sint-Petersburg > Leningrad > Sint-Petersburg.
Ook nemen plaatsen toe of af in belang. Een klein gehucht van weleer kan een grote stad zijn geworden en een voormalige buurgemeente hebben overvleugeld. Soms vervallen gemeenten tot buurtschappen. Sommige dorpen worden opgeslokt door steden en de naam vind je dan terug als stadswijk, straatnaam of zelfs helemaal niet meer. Dan hebben we nog verdwenen dorpen en verdronken plaatsen. Sommige plaatsnamen komen vaker voor dan je denkt, hetgeen nogal eens tot verwarring leidt. Om nog maar te zwijgen van verschrijvingen, fonetische spelling etc.
Met andere woorden, een historische plaatsaanduiding juist interpreteren is niet altijd een abc'tje.

Bij het Stadsarchief Amsterdam hadden ze die ervaring ook. De medewerkers kregen veel vragen van bezoekers naar aanleiding van duistere toponiemen. Dat was voor de voormalige gemeentearchivaris Simon Hart aanleiding om een kaartsysteem te maken met aangetroffen oude herkomstbenamingen en de juiste moderne benaming. Hiervan is inmiddels een lijst gemaakt. Die lijst is als PDF te downloaden en telt inmiddels maar liefst 1918 pagina's !!

Uiteraard is geen enkele lijst volledig. Ook niet eentje van bijna 2000 pagina's. Niet in de laatste plaats omdat deze lijst gebaseerd is op de Amsterdamse ervaringen. Voor de mensen die met de lijst niet geholpen zijn volgen enkele tips om zelf op onderzoek uit te gaan. Het Stadsarchief Amsterdam houdt zich aanbevolen voor aanvullingen.


Op internet zijn enkele handige sites te vinden met overzichten van Nederlandse plaatsnamen. Zoals Metatopos.org, met ongeveer 6500 plaatsnamen , op verschillende manieren gepresenteerd.

Erg handig is ook de Gemeente Atlas van Kuyper. Op de gedetailleerde kaarten per gemeente die zijn gemaakt in tussen 1865 en 1870 zijn vaak de kleinste gehuchten nog terug te vinden.

In z'n algemeenheid zijn oude kaarten vaak waardevolle hulpmiddelen bij herkomstonderzoek. Ook de website WatWasWaar biedt een groot aantal oude kaarten die behulpzaam kunnen zijn.

Op de website van het Netwerk Naamkunde is een speciaal hoofdstuk gewijd aan etymologie van toponiemen. Daarbij ook aandacht voor boerderijnamen. Boerderijnamen waren in het verleden vooral in Gelderland van belang als onderscheidend element. Vaak werden mensen zelfs naar de boederijnaam genoemd. Dit is onderwerp van een bloeiend speciaal onderzoekspecialisme van met name het Oostgelders Tijdschrift voor Genealogie en Boerderijonderzoek, het OTGB.



In de databank Namen en Naamkunde in Nederland en elders (NNN) van het Meertens Instituut kun je zoeken naar informatie over eigennamen. In dit documentatiesysteem is naamkundige en andere literatuur die vanaf 1987 gepubliceerd is inhoudelijk ontsloten. Je vindt er relevante informatie over afzonderlijke namen en over specifieke naamkundige onderwerpen. Aangezien de Nederlandse Voornamenbank en de Nederlandse Familienamenbank toch de aangewezen databanken zijn voor informatie over afzonderlijke persoonsnamen, leent NNN zich vooral voor het zoeken naar toponiemen (aardrijkskundige namen). Maar ook allerlei andere onderwerpen komen aan bod, zoals bijnamen en merknamen.
NNN is aan een plaatsregister gekoppeld, zodat eigennamen ook gelokaliseerd kunnen worden en bovendien kan men zoeken naar publicaties met betrekking tot een bepaalde plaats, bijvoorbeeld naar literatuur over de straatnamen in Amsterdam.
NNN concentreert zich op Nederland en streeft ernaar alles wat over Nederlandse namen geschreven is op te nemen. Maar NNN "en elders" is ook een ingang op belangrijke publicaties uit de omringende landen.

Wanneer je voorouders uit het buitenland komen kun je evengoed te maken krijgen met plaatsnamenproblematiek. Vaak nog verergerd doordat de ambtenaar, dominee of pastoor in kwestie bij het noteren van plaatsen van herkomst de neiging had minder precies te zijn naar mate de plaats verder weg was en de vreemdeling vaak ook nog eens een andere taal sprak.
In Frankrijk was de Franse Revolutie aanleiding om veel plaatsnamen te wijzigen. Gelukkig zijn er oude kaarten waarop de oude plaatsnamen te vinden zijn, en zijn er onderzoekers die lijsten aanleggen met oude plaatsnamen. In Migranten dossier@CBG is hier eerder aandacht aan besteed.

Er handig is verder de forum-website Exonyme - Vergessene Ortsnamen. Daar worden vergeten plaatsnamen uit de hele wereld gesignaleerd, gezocht en besproken. Daar een vraag stellen kan een goed idee zijn.


De benaming van een land, plaats of rivier in het eigen taalgebied wordt een endoniem genoemd. Een exoniem is de benaming vanuit een ander taalgebied. Dus Luik is het Nederlandse exoniem voor het Waalse endoniem Liége, en La Haye is het Franse exoniem voor het Nederlandse endoniem Den Haag.
Wikipedia geeft bijvoorbeeld een overzicht met buitenlandse benamingen voor Nederlandse en Belgische plaatsen onder de titel: Lijst van exoniemen. Zie daarnaast ook de Lijst van endoniemen.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op 18 april 2011 in Methodiek dossier@CBG